Kuchnia czeska – tych potraw musisz spróbować, podróżując do Czech

Knedliki, gulasz i piwo to dopiero wstęp do czeskiej kuchni. Z tego tekstu dowiesz się, co jeszcze warto zamówić, by poznać prawdziwe lokalne smaki. Podpowiadamy też, jak rozszyfrować czeskie nazwy dań w jadłospisie oraz jakich regionalnych specjałów szukać w poszczególnych częściach kraju.

Czym charakteryzuje się czeska kuchnia?

Dania kuchni czeskiej są przede wszystkim sycące i kaloryczne. Dużo tu tzw. swojskiego jadła, więc nie ma ryzyka, że nie najesz się do syta. Dlatego wybierając się do Czech, koniecznie jako jeden z punktów wycieczki zaplanuj wizytę w kilku restauracjach, by naprawdę poznać smak tego kraju.

Znajdziesz tu gęste zupy, zawiesiste sosy i różnorodne mięsa, które w lokalnej tradycji najczęściej poddaje się długiemu duszeniu lub pieczeniu. Bazą dań czeskich są: mięso (najczęściej wołowe oraz wieprzowe), śmietana, czosnek, warzywa korzeniowe, ziemniaki, knedliki, sery oraz wszechobecna kapusta. Całość opiera się na wyrazistych przyprawach – w większości potraw wyczujesz wyraźną nutę kminku i majeranku.

Niektóre smaki są podobne do tych, jakie znajdziesz w polskich książkach kucharskich, ale nie wszystkie będą znajome. Kuchnia czeska wiele inspiracji czerpie z kuchni niemieckiej i austro-węgierskiej, dlatego z pewnością podczas swojej podróży spotkasz wiele nieznanych potraw, które – zamiast zaskakiwać nowoczesnością – wiernie trzymają się tych historycznych, mięsno-mącznych tradycji.

Tradycyjne dania czeskie

Co zjeść w Czechach? Oto lista popularnych dań czeskich, które najlepiej oddają charakter tego kraju:

• Guláš: tradycyjny czeski gulasz jest przyrządzany z wołowiny, podawany z gęstym sosem z dodatkiem papryki i obowiązkowo ze świeżymi knedlikami. Często posypuje się go również piórkami cebuli oraz podlewa piwem podczas duszenia. 
• Vepřo knedlo zelo: to typowe czeskie danie, którego skosztujesz w większości restauracji. Składa się z porcji pieczeni wieprzowej, knedlików oraz gotowanej kapusty. Zamów, jeśli jesteś głodny po całodziennym zwiedzaniu – to wyjątkowo sycąca potrawa. 

• Knedliki: w kuchni czeskiej potrawą, która zasługuje na szczególną uwagę, są właśnie knedliki. Podawane w wersji na wytrawnie – do mięsa i sosów – bądź na słodko z owocami, są obowiązkowym do spróbowania specjałem w Czechach. Do dań mięsnych najczęściej podaje się knedliki houskové (z mąki pszennej) lub knedliki bramborové (z gotowanych ziemniaków). 
• Svíčková na smetaně: to kolejne czeskie danie narodowe, którego koniecznie trzeba spróbować, będąc w Czechach. Zamawiając tę potrawę, decydujesz się na wołowinę podawaną z kremowym sosem z warzyw korzeniowych i śmietany, najczęściej z knedlikami, żurawiną i plasterkiem cytryny. To jedno z tych dań, które dobrze pokazują, jak ważną rolę w czeskiej kuchni odgrywają sosy i knedliki.

• Smažený sýr: to pyszna potrawa czeska i jednocześnie popularna bezmięsna propozycja. Panierowany, a następnie smażony ser może być serwowany w postaci przystawki, dania głównego lub street foodu – w tym wypadku najczęściej jest podawany w bułce. Do przyrządzenia tej potrawy wykorzystuje się ser żółty (np. edamski) lub ser typu camembert (hermelin).

Tradycyjne zupy czeskie

Wśród znakomitych czeskich dań nie brakuje aromatycznych i rozgrzewających zup. Najczęściej występują – podobnie jak w Polsce – w roli pierwszego dania. Bywają jednak na tyle sycące, że niektórzy rezygnują z zamówienia drugiego dania. 

• Bramboračka: czyli zupa ziemniaczana. Pierwotnie była traktowana jak zupa dla biedoty, dziś stanowi prawdziwy rarytas. Podaje się ją z suszonymi grzybami, warzywami korzeniowymi i zieleniną, a w niektórych restauracjach także w miskach z chleba.
• Česneková polévka: prosta, intensywnie czosnkowa zupa, często serwowana z grzankami, serem lub ziemniakami. Jej fanem jest także Mariusz Szczygieł, popularyzator kultury czeskiej w Polsce, który swego czasu podzielił się w swoich mediach społecznościowych sprawdzonym przepisem na to właśnie danie. 

• Cebulaćka: to zupa cebulowa gotowana na bulionie warzywnym lub rosole z cebulą krojoną w piórka i ciągnącym się serem. Możesz też trafić na wersję zupy na czeskim piwie. Najlepiej smakuje jesienią, gdy idealnie rozgrzewa. Pycha!
• Kulajda: gęsta, lekko kwaśna zupa o wyraźnym koperkowym aromacie. Do jej przygotowania używa się grzybów, ziemniaków, kwaśnej śmietany, gotowanych jajek i sporej ilości kopru, którym zawdzięcza swój charakterystyczny smak.

• Rosół: w Czechach rosół występuje w kilku wersjach. Kuřecí to rosół drobiowy, hovězí – wołowy, a vývar to klarowny wywar, najczęściej mięsny, podawany z makaronem lub kluseczkami. Będąc w Czechach, warto spróbować także rosołu z wyjątkowym dodatkiem, jakim są játrové knedlíčky, czyli mięsne knedliki z wątróbką.

Jak czytać czeskie menu?

Czeski i polski są do siebie na tyle podobne, że część menu można rozszyfrować intuicyjnie. Wystarczy znać kilka podstawowych określeń, żeby łatwiej zorientować się w karcie:

• polévka oznacza zupę, 
• hlavní jídlo – danie główne,
• příloha – dodatek do dania. 

Przy nazwach mięs najczęściej spotkasz określenia:

• hovězí – wołowina, 
• vepřové – wieprzowina,
• kuřecí – kurczak.

Jeśli szukasz dania bezmięsnego, zwróć uwagę na określenie bezmasé.

Uwaga jednak na słowa, które brzmią znajomo, ale po czesku znaczą coś zupełnie innego – to tzw. fałszywi przyjaciele tłumacza. Čerstvý chléb to świeży chleb, a nie czerstwe pieczywo. Jahoda oznacza truskawkę, a zelí – kapustę. Takie językowe pułapki są częścią uroku podróżowania po Czechach, ale znajomość kilku z nich może oszczędzić nieco zdziwienia przy zamawianiu.

Czeskie przekąski

Co warto zjeść w Czechach do piwa? Oczywiście tradycyjne czeskie przekąski! Wśród nich są:

• Nakládaný hermelín: to ser pleśniowy marynowany w oleju lub oliwie z dodatkiem cebuli, przypraw i ziół. W smaku mocno przypomina francuski camembert. Wystarczy potrzymać go kilka dni w marynacie, by stał się bardzo kremowy i aromatyczny. Warto spróbować tego przysmaku!
• Utopenec: kolejną popularną przekąską barową w Czechach jest utopenec, czyli nieduża kiełbaska parówkowa zamarynowana w occie i przyprawach. Ma wyraźny, kwaśno-pikantny smak i najczęściej podaje się ją na zimno, z pieczywem. To prawdziwy klasyk czeskich hospod.

• Topinky: proste w przygotowaniu, niedrogie, a przy tym smaczne! Topinky to po prostu grzanki z chleba nacierane czosnkiem, doprawione solą, podawane ze startym serem lub z różnego rodzaju pastami. Bez problemu znajdziesz je w niemal każdym czeskim pubie. 
• Brambůrky: w wielu barach można spotkać też robione na miejscu i podawane na ciepło czipsy, czyli właśnie brambůrky. Są zwykle grubsze i bardziej chrupiące niż ich sklepowe odpowiedniki, dlatego dobrze sprawdzają się jako prosta przekąska do piwa.

• Pivní slama: czyli rodzaj chlebowych frytek. Ta przekąska to nic innego jak usmażone kawałki chleba podawane z najróżniejszymi sosami. Czeska prostota w najlepszym wydaniu.
• Olomoucké tvarůžky: miłośnicy serowych smaków powinni zwrócić uwagę na tradycyjne, aromatyczne serki z Ołomuńca. Mają charakterystyczny, wyrazisty zapach, a przy tym miękką konsystencję i słono-pikantny smak. Często podaje się je z pieczywem lub cebulą. 

Popularne czeskie desery

Dania kuchni czeskiej są tak sycące, że kiedy przebrniesz przez zupę i drugie danie, to z dużym prawdopodobieństwem na deser nie zostanie już miejsca. Na wypadek, gdybyś jednak miał zdolność pomieścić jeszcze coś słodkiego, przedstawiamy najpopularniejsze czeskie desery:

• Wafle karlowarskie: to pochodzące z Karlowych Warów tradycyjne cieniutkie słodkie opłatki. Przypominają śląskie oblaty lub polskie andruty. Często przekłada się je słodkim nadzieniem, np. waniliowym lub czekoladowym, i spożywa jako dodatek do kawy. 
• Trdelník: wyjątkowo popularny zwłaszcza w turystycznych częściach Pragi. Mimo to, wbrew obiegowej opinii, nie jest czeskim deserem! Pochodzi ze słowackiej wsi Skalica. Trdelník jest ciastem, które owija się wokół kija i w takiej formie grilluje, a następnie posypuje cukrem zmieszanym z cynamonem i podaje na ciepło. Okrągłą tubę z ciasta można też obtoczyć w polewie bądź wypełnić np. lodami.

• Hořické trubičky: to czeski produkt regionalny. Kruche rurki wykonane z cienkich wafli można chrupać solo lub zamoczyć je w polewie (np. czekoladowej) bądź nadziać słodkim kremem. Pyszna przekąska prosto z Czech, której koniecznie trzeba spróbować!
• Žemlovka: to deser typu „coś z niczego”. Zapiekankę przygotowuje się z bułek lub chleba, jajek, mleka i startych jabłek lub gruszek. Namoczone w mleku z jajkiem i cukrem pieczywo przekłada się startymi owocami i zapieka. Można ją jeść na ciepło lub na zimno.

• Buchty: to tradycyjne drożdżówki z owocami lub dżemem owocowym, które można spotkać również w innych krajach, np. w Austrii. Do pieczenia celowo układa się je tak gęsto, że sklejają się ze sobą i po upieczeniu wymagają rozrywania. Posypane cukrem pudrem smakują wyśmienicie i w sam raz nadają się na poobiednią przekąskę. Uwaga: nie pomyl ich z polskimi buchtami – tak często nazywane są u nas kluski na parze. 

Regionalne smaki Czech – czego spróbować i gdzie? 

Czeska kuchnia w każdym zakątku Czech oferuje nieco inne smaki, dlatego podczas podróży warto zwracać uwagę na lokalne specjalności. 

Karlowe Wary i Mariańskie Łaźnie – wafle zdrojowe

Cienkie, chrupiące wafle zdrojowe, które zostały już wspomniane we wpisie, to jeden z najbardziej charakterystycznych smaków czeskich uzdrowisk. Szczególnie mocno są związane z miejscowością Karlowe Wary, gdzie tradycja ich przygotowywania sięga XIX wieku, ale również z Mariańskimi Łaźniami. To popularna pamiątka, którą warto kupić np. na prezent. 

Ołomuniec – Olomoucké tvarůžky

O nich również pisaliśmy wcześniej. Ten dojrzewający, intensywnie pachnący ser, tak naprawdę jest produkowany nieopodal Ołomuńca, w pobliskich Lošticach. W regionie można spróbować go nie tylko w klasycznej formie, ale również marynowanego, smażonego lub jako dodatek do innych dań. 

Karkonosze – kyselo i sejkory

Podczas pobytu w Harrachovie, Szpindlerowym Młynie czy Pecu pod Sněžkou warto zwrócić uwagę na kuchnię karkonoską. Jej charakterystyczną potrawą jest przede wszystkim krkonošské kyselo – kwaśna zupa przygotowywana na zakwasie, najczęściej z grzybami. Drugim typowym daniem są sejkory, regionalna odmiana placków ziemniaczanych. Górska kuchnia tego regionu jest prosta, sycąca i świetnie uzupełni zimowy wyjazd w czeskie Karkonosze.

Praga – szynka praska i kultura czeskich hospod

W Pradze warto zwrócić uwagę nie tylko na klasyczne dania kuchni czeskiej, ale też na produkty i zwyczaje kulinarne powiązane ze stolicą. Jednym z nich jest pražská šunka, czyli szynka praska. Silna jest tutaj też kultura tradycyjnych hospod, w których – poza piwem – serwuje się również proste przekąski, np. utopenec czy marynowany hermelín. Polecamy skosztować również klasycznego czeskiego cukiernictwa i spróbować np. větrníka czy laskonki.

Co dobrego przywieźć z Czech?

Wybierasz się na wakacje do Czech i zastanawiasz się, co dobrego mógłbyś przywieźć ze sobą do kraju jako kulinarną pamiątkę? Nie zdziwimy Cię pewnie mówiąc, że czeskie piwo, prawda? W końcu Czechy to kraina piwem płynąca i doskonałych rodzajów tego trunku znajdziesz tu całe mnóstwo. Do wyboru masz m.in. klasyczne piwo jasne (po czesku svétlé) i ciemne (tmavé). Koniecznie spróbuj piwa z najsłynniejszych czeskich browarów, którymi są: Staropramen, Pilsner, Kozel czy Budweiser.

Jeśli od piwa wolisz wino, to koniecznie skosztuj wina z Moraw, które słyną z dużej liczby małych rodzinnych winnic. Produkuje się tu takie odmiany jak: Cabernet Moravia, Ryzlink vlašský, Palava, Tramín červený, Hibernal, Rulandské šedé, a nawet Cabernet Sauvignon czy Chardonnay.

Tradycyjne czeskie potrawy zachwycają doborem składników, konsystencją i niebanalnym smakiem. Podczas wyprawy do Czech nie da się być głodnym! Tu wszystko pachnie i smakuje tak, że wprost trudno się oprzeć. Jeśli nasz artykuł tylko zaostrzył Ci apetyt na podróż do naszych południowych sąsiadów, to nie zwlekaj – wejdź w sekcję ofert na Triverna.pl i znajdź wygodny hotel blisko popularnych atrakcji turystycznych. Koniecznie pamiętaj, żeby w przerwie na zwiedzanie odwiedzić lokalną restaurację i napełnić brzuch czymś pysznym. Jesteśmy przekonani, że będziesz zachwycony!